Limburgse taal

2-3 minuten

Limburgs als taal

Limburgs is een erkende regionale taal die wordt gesproken in het Belgisch- en Nederlands- Limburg.¹ Het Limburgs is dus geen dialect, maar een erkende regionale taal die wordt gesproken door ongeveer 2 miljoen mensen.² Deze erkenning geeft aan dat zij in belangrijke mate in zinsbouw, morfologie en uitspraak kunnen verschillen van het Nederlands en ook geen variant van of op het Nederlands zijn. In Limburg wordt er thuis bij de meeste Limburgs (47,9%) dan Nederlands gesproken (46,0%).³ Wel is Limburgs een bedreigde taal. Het Unesco heeft Limburgs geclassificeerd als ‘potentially vulnerable’ (potentieel kwetsbaar).⁴ Ook is te zien dat meer ouderen dan jongeren Limburgs spreken.⁵ Maar er wordt door de provincie Limburg gewerkt aan een nieuw taalbeleid en een aanvraag voor een Deel III erkenning voor het Limburgs wordt overwogen.⁶

In elke stad, dorp of gehucht

wordt een andere variant gesproken.⁷

Wie spreekt het?

Opvallend is dat er qua opleidingsniveau veel minder verschil is op te merken. Zowel de lager opgeleiden (70%) als de middelbaar opgeleiden (66%) als de hoger opgeleiden (64%) spreken in meerderheid vloeiend Limburgs. Het bevestigt het beeld dat bij het spreken van Limburgs sociale klasse veel minder een bepalende factor is dan bij veel andere dialecten het geval is.⁸ Klassenverschillen maakt dus niet uit voor het Limburgs. Dat is erg mooi. Het is er dus voor iedereen.

Gebruik van het Limburgs tijdens de vastelaovend

Tijdens de vastelaovend wordt er overal dialect gesproken. Ook op plaatsen waar dat anders niet gebeurt: op het gemeentehuis bij de sleuteloverdracht, in de kerk tijdens de carnavalsmis en in de (carnavals)krant.⁹

Veldeke

Dialectvereniging Veldeke kent een historie die in 1926 is begonnen. Toen kwamen in Maastricht een aantal notabelen bij elkaar die zich ongerust maakten over het teruglopende gebruik van het Limburgs dialect. De naam Veldeke verwijst naar de dichter Henric van Veldeke, die acht eeuwen eerder zijn verzen schreef in de toentertijd gebezigde streektaal. Veldeke is een afkorting voor de letters: Voor Elk Limburgs Dialect Een Krachtige Eenvormigheid. Op de website van Veldeke kan je terecht voor spellingsadvies en informatie over de Limburgse Taal.¹⁰

Tweede wereldoorlog

Onder het regime van een vreemde bezetter zoeken Limburgers naar een manier om de verbondenheid met hun eigen geboortegrond, provincie en land aan te halen. Veldeke voorziet klaarblijkelijk in die behoefte want het ledenaantal stijgt gedurende de eerste oorlogsjaren van 300 tot ruim 800.¹¹ Ik denk dat deze verbondenheid met geboortegrond ook erg tijdens de vastelaovend opleeft. Dit is namelijk ‘ons’ feest, het feest van de Limburgers. En dan spreek je dus dialect. Want dat verbindt jou met jouw provincie.

Carnavalskranten

Tijdens de vastelaovend heeft ieder ‘riëk’ zijn eigen carnavalskrant. Die wordt in het dialect geschreven. Hierin staat de proclamatie van de prins.

L11alaaf

Ook televisie en radio worden tijdens de vastelaovend in het Limburgs gepresenteerd. L1, de televisie- en radiozender van Limburg, heeft zelfs een website voor vastelaovendsnieuws.¹² De meeste optochten en evenementen die worden gefilmd door de regionale omroepen hebben commentaar in het dialect.

Hierdoor zie je wat voor een grote rol vastelaovend speelt in de provincie. Tijdens de ‘dreej dol daag’ wordt er veel aandacht besteed door de omroepen aan de vastelaovend. L1 heeft een hele webpagina met vastelaovendsnieuws. Het is geen klein feestje, het speelt door de hele provincie. Dat kun je hier wel uithalen, anders zou er niet zoveel aandacht voor zijn.